Op 30 juni 2026 had ik de eer om een toespraak te houden tijdens de herdenking van Keti Koti in de Catharinakapel in Harderwijk.
Het was voor mij een bijzonder moment. Waar vorig jaar burgemeester Jeroen Joon iets voordroeg uit mijn boek, werd ik dit jaar zelf gevraagd om te spreken.
Het werd een mooie en betekenisvolle avond, waarin stil werd gestaan bij het slavernijverleden en de impact daarvan, tot op de dag van vandaag. Wat de avond extra bijzonder maakte, was de brede betrokkenheid. Ivy Lemos, een artieste met wortels in de inheemse Tembe gemeenschap brac t door haar muziek een eerbetoon aan voorouders, cultuur en verbondenheid.
Zo waren er ook militairen aanwezig, sommigen zelfs afkomstig uit Suriname. Luitenant-kolonel Stanley Nooitmeer van de Koninklijke Marechaussee gaf een persoonlijke reflectie op vrijheid, verantwoordelijkheid en herdenken, mede vanuit de historische relatie met het slavernijverleden. De aanwezigheid van de militairen onderstreepte op een krachtige manier de verbonden geschiedenis en de gedeelde verantwoordelijkheid om te blijven herdenken.
Wat mij daarnaast raakte, waren de schoolkinderen die een presentatie hielden. Jongens en meisjes deden enorm hun best. Ze lieten zien hoe belangrijk het is om ook de nieuwe generatie actief te betrekken bij deze herdenkingen. Op die manier blijven de verhalen leven en worden de verhalen doorgegeven aan een nieuwe generatie.
De sfeer in de kapel was warm en respectvol. De combinatie van woorden, verhalen en aanwezigheid van zoveel betrokken mensen maakte het tot een avond die bijblijft. Mijn dank en grote respect gaan uit naar het Comité Koloniaal Verleden Harderwijk voor de organisatie van deze waardevolle bijeenkomst. Het is van grote betekenis dat zij zich inzetten om deze geschiedenis zichtbaar en bespreekbaar te houden.
Waarover sprak ik tijdens de herdenking:
Ik vertelde onder andere iets over Carl Linneaus, een man uit Zweden die in 1735 hier in Harderwijk promoveerde. Vlakbij de Catharinakapel is het bekende ‘Linneaustorentje’.
Hij werd beroemd doordat hij planten en dieren Latijnse namen gaf. Tot op de dag van vandaag gebruiken we die manier van namen geven en rubriceren nog steeds.
Jullie denken misschien, wat heeft dit met de herdenking van het slavernijverleden te maken?
Dat komt ook door deze Linnaeus.
Hij ordende in zijn overzichten planten en dieren.
Maar volgens sommige wetenschappers in deze tijd moeten we wel het hele verhaal leren:
Linnaeus ordende óók mensen.
Hij maakte een onderverdeling in vier groepen. Op basis van hoe mensen eruitzagen en waar ze vandaan kwamen. Uit Europa, Afrika, Azië en Amerika.
Hij gaf daarbij niet alleen uiterlijk aan…maar ook eigenschappen. Alsof je kon zeggen wie iemand is op basis van kleur of plek waar je woont en hoe je eruitziet.
Mensen uit Afrika beschreef hij bijvoorbeeld als zwart van huidskleur, met kroezend haar, een zijdeachtige huid, een platte neus en gezwollen lippen.
Hij schreef ook dat ze wispelturig, lui, laks en zorgeloos waren en flegmatisch (traag/ongevoelig) van temperament. Ze werden geregeerd door willekeur.
Zichzelf rekende hij tot de Europese mens, die hij beschreef met de eigenschappen wit, vrolijk en gespierd.
Linneaus wordt inmiddels door sommigen ook gezien als een van de grondleggers van het wetenschappelijk racisme.
Want als je mensen in groepen stopt, dan gaan mensen ook denken:
Wie is beter? Wie is minder?
Ik vermoed dat ze in die tijd dachten dat een geleerd iemand als Lineaus gelijk had. Hij was arts en hoogleraar aan een Universiteit in Zweden. En hier in Harderwijk promoveerde hij zelfs tot doctor in de geneeskunde.
Maar wat als die hokjes van hem nooit de waarheid hebben verteld?
We zijn gewoon mensen. Punt.
Iedereen.
Toch gebeurt het ook nú nog veel te vaak dat sommige mensen anders worden behandeld.
Alleen maar door hun huidskleur. Het is discriminatie. Racisme. Volgens de Nederlandse wet is dit verboden. Maar toch gebeurt het.
Gelijkheid in de wet betekent nog geen gelijkheid in het leven.
Diep vanbinnen… in ons DNA…bestaat er geen verschil.
Door de inhoud en titel van mijn boek – ben ik gevraagd om tijdens deze herdenking iets te vertellen.
Op 30 juni denken we nog meer dan anders aan al die mensen die niet als mens werden gezien.
Aan slaven. Nee. Slaaf gemaakten. Want natúúrlijk wilde er niemand zelf een slaaf worden!
Foto: (privébezit)
Eleonore biedt haar boek aan aan Luitenant-kolonel Stanley Nooitmeer van de Koninklijke Marechaussee.
En nu?
Er zijn nu nog steeds mensen die iemand met een donkere huidskleur zien als iemand die minder is.
Vrijheid op papier is nog geen vrijheid in het leven. Ook vandaag is er nog een belangrijke les.
Want de doorwerking van slavernij zit niet alleen in het verleden. Die zit ook in de manieren waarop mensen in hokjes worden gestopt. Nog steeds.
Het begon met ideeën.
Met hoe mensen elkaar zagen.
Of… juist niet meer zagen.
Over Linneaus (1707-1778)
In de tiende druk van Systema naturae van 1758 voegde Linnaeus per ondersoort eigenschappen toe die hij van toepassing vond. Het ging onder andere om het toekennen van de vier temperamenten zoals die in de middeleeuwse geneeskunde werden toegepast, de kleur van haar en ogen en de kleding. Het Europese type stak er goed bij af, terwijl aan de andere variëteiten vooral negatieve psychologische eigenschappen werden toegedicht.
- Bronnen:
- https://nl.wikipedia.org/wiki/Carl_Linnaeus)
- https://www.voxweb.nl/nieuws/hoe-racistisch-was-linnaeus
- https://www.linnean.org/research-collections/on-display/homo-sapiens-classifying-the-human-animal
Foto’s Privébezit.
