Foto: privébezit. Ik deel deze foto van het graf omdat verhalen niet verloren mogen gaan. Omdat herdenken pas betekenis krijgt wanneer we de mensen achter de namen blijven zien.
‘Ik schaam me dat ik er nooit over nagedacht heb.’ Zo reageerde iemand die mijn boek ‘DNA liegt nooit’ over de slavernijgeschiedenis had gelezen. En een andere lezer reageerde ‘Er gaat een wereld voor me open’.
En nu? Nu gaat er voor mij ook een wereld open. Ik had ook nooit over iets nagedacht. Wél over de Tweede Wereldoorlog natuurlijk, maar niet over alle grijstinten die deze jaren onvermijdelijk met zich meebrachten.
Ik ben bezig met schrijven aan ‘Geen weg terug’, deel 2 van de serie ONWETTIG. Mijn familieleden weten het al, ik ben dol op al hun verhalen. Zo hoorde ik iets over ene tante Annie, de Surinaamse zus van mijn oma. Ze was zo arm, ze droeg jarenlang een jas met een gat. Haar enige zoon was in Nederland in de oorlog overleden. Hij zat daar in het verzet. Hij was opgepakt met explosieven. Of zoiets. Niemand wist het eigenlijk precies hoe het zat.
Archieven met daarin verslagen van ooggetuigen maakten me de afgelopen week pijnlijk duidelijk wat er met tante Annie’s zoon Hein na hun verhuizing naar Nederland was gebeurd. Tussen ‘foute’ Duitsers en ‘goede’ Nederlanders zat een hele wereld van grijs.
Als een geadopteerde die nieuwsgierig is naar haar eigen familiegeschiedenis, groeide dit uit tot een jarenlange zoektocht. Een zoektocht die mij langs archieven, brieven, foto’s en getuigenissen leidde. En ook naar een plek die ik nooit had verwacht: Fort De Bilt, waar een in Suriname geboren familielid zijn laatste momenten doorbracht.
Tijdens Open Monumentendag in september 2025 bezocht ik de plek waar een eind kwam aan Hein’s dertigjarige leven. Fort de Bilt. Kippenvel kreeg ik ervan. Het voelde alsof de geschiedenis opeens heel dichtbij kwam. Hier had Hein gestaan. Zoon van een in Utrecht geboren beroepsmilitair. Wat moest er door hem heen zijn gegaan, terwijl hij liep op dat grasveld dat nu ‘de bloedbaan’ werd genoemd? Zou hij weten wat er stond te gebeuren? Op deze plek werd hij in zijn rug geschoten. Het zorgde voor een gat in zijn wollen jas, die zijn moeder nog jaren daarna zou dragen.
Ik ontdekte waar hij was begraven. Een eregraf met een witte steen. In Utrecht. Ik legde een zonnebloem op het graf van tante Annie’s enige zoon, de dertigjarige Hein Bijleveld.
In ‘Geen weg terug’ wordt onder andere het verhaal van Hein Bijleveld en de Tweede Wereldoorlog in Utrecht verteld.
De datum van verschijnen van mijn tweede boek ‘Geen weg terug” is op dit moment nog niet bekend. Mocht u hierin geïnteresseerd zijn kunt u uw gegevens achterlaten op info@serieonwettig.nl en dan houd ik u op de hoogte.
* * *
De Stichting Herdenkingsmonument Fort de Bilt heeft me gevraagd om tijdens de 81e jaarlijkse herdenking op zaterdag 2 mei 2026 bij het fort iets te vertellen over mijn familielid Hein Bijleveld.
Het besef dat ik nu, decennia later, op diezelfde plek een toespraak mag houden tijdens de dodenherdenking, raakt me diep. Het is een eer, maar ook een verantwoordelijkheid. Ik spreek niet alleen als onderzoeker of schrijver, maar als familielid. Als iemand die zijn verhaal in vrijheid mag doorgeven.
Het verleden is het waard om niet te vergeten.