‘Dit had nooit mogen gebeuren’
Staatssecretaris Claudia van Bruggen (Rechtsbescherming) sprak donderdag 2 juli 2026 namens het kabinet excuses uit aan de moeders, hun kinderen en de vaders die in het verleden gedwongen van elkaar zijn gescheiden.
Ze zei:
‘De schaamte die jullie ál die tijd voelden, zat decennialang aan de verkeerde kant. En dat vind ik vreselijk’.
Foto: Eleonore Josefsson-d’Arnault
Een knoop in mijn maag
Net als andere afgestanen, geadopteerden, afstandsmoeders én afstandsvaders zat ik deze donderdag in de zaal Amare in Den Haag. Met een knoop in mijn maag, net als veel andere betrokkenen begreep ik later die middag. Voor veel van ons was het een behoorlijk emotionele dag.
De Staatssecretaris zei onder andere ‘het rapport ‘Schade door schande’ toont hoe de praktijk van afstand en adoptie onderdeel is geweest van botsende maatschappelijke en professionele normen en opvattingen. We weten nu dat er, ook bij de overheid, volstrekt onvoldoende oog was voor jullie uiterst kwetsbare en schrijnende positie. Het was goed geweest als de overheid meer had gedaan. Méér naar jullie had omgekeken’.
Een andere geadopteerde vrouw naast mij in de zaal
Amara in Den Haag kneep in mijn hand. Ik kneep net zo hard terug. In de andere hand zat een verfrommelde zakdoek. Bij haar. Bij mij.
Een gedeeld verdriet, gedeelde pijn.
Ein-de-lijk!
Na tientallen jaren inzet van meerdere belangenbehartigers, heeft de Nederlandse overheid dan éin-de-lijk op 2 juli 2026 formeel excuses aangeboden aan vrouwen die ongehuwd zwanger waren, hun kinderen en de vaders.
Ik noem er hier enkele namen van degenen die zich jarenlang voor deze betrokkenen hebben ingezet. Ik realiseer me dat mijn lijst bij lange na niet compleet is. In de afgelopen jaren zijn er inmiddels ook mensen overleden of gedesillusioneerd afgehaakt. ViZ (Verleden in Zicht), DNA (De Nederlandse Afstandsmoeder), Eugénie Smit van Waesberghe (o.a. Zwartboek Adoptie), de voormalige Stichting Möbius, afstandsmoeders Wil van Sebille en ook Trudy Scheele, die een rechtszaak begon tegen de Nederlandse Staat. Lucas Verberne, de oprichter van de website www.moederheil.nl (Er zijn vast nog meer websites van tehuizen, maar ik noem deze omdat ik zelf ben geboren in Moederheil). Ik denk zélfs aan de strijd van de actievoerende Riet Monteyne, die al in de jaren negentig streed het voor het recht van kinderen om te weten wie hun ouders zijn.
Ongehuwd zwanger zijn werd gezien als een grote schande
Er werd als vanzelfsprekend gedacht dat je niet voor je eigen kind kon zorgen. Enkele psychiaters hadden in die tijd hun mening gevormd. In de periode nadat de Adoptiewet in 1956 was ingegaan beschouwden ze een ongehuwd zwangere als iemand met een ‘psychische stoornis’. In de dossiers van de Raad voor de Kinderbescherming uit die tijd zie je vaak de termen ‘labiel’, ‘promiscue’, ‘ongeschikt’.
Je was een smet voor de familie. Duizenden meisjes en jonge vrouwen probeerden hun zwangerschap daarom geheim te houden.
Alleen omdat ze niet getrouwd waren.
Mijn moeder was daar één van.
De meisjes en jonge vrouwen moesten – ook onder grote druk – een ‘afstandsverklaring’ ondertekenen. Later bleek pas dat die verklaring wettelijk gezien helemaal geen waarde had. Toch moesten ze hun pasgeboren kind achterlaten, vaak in een van de vele ‘doorgangshuizen voor ongehuwde meisjes’.
Foto: Privébezit. De moeder van Eleonore.
De kinderen van toen dragen ook de gevolgen
Het effect van het gescheiden worden van je moeder heeft diepe sporen nagelaten in heel veel levens. Ik heb jaren geleden van een oudere vrouw die bij mijn geboorte aanwezig was gehoord hoe een non mij weggriste uit mijn moeders armen.
(* Hierover later meer in het boek ‘De Eilandsbeurs’, mijn nog niet verschenen deel 3 van de ONWETTIG serie).
Foto: De allereerste foto van Eleonore, als baby van ongeveer 9 maanden.
Onderzoek ‘Schade door schande’
De Commissie De Winter deed in 2025 onderzoek naar deze gebeurtenissen in de periode tussen 1956-1984. Het Rapport over Binnenlandse Afstand en Adoptie 1956-1984 kreeg de naam ‘Schade door schande’. Duidelijk was zichtbaar hoe diep de gevolgen zijn van gedwongen afstand en adoptie.
Dit zijn overigens geen willekeurige jaartallen. In 1956 ging in Nederland de Adoptiewet in. In 1984 de Abortuswet.
Het vertrouwen in dit onderzoek was vooraf alleen zo geschaad, dat veel betrokkenen niet nóg een keer hun verhaal wilden vertellen.
Verbijsterd
In januari 2019 liet het ministerie van Justitie en Veiligheid ook al onderzoek te doen naar binnenlandse afstand en adoptie. Dit onderzoek bestond uit verdiepende interviews met direct betrokkenen en daarnaast archief- en literatuuronderzoek.
Dit onderzoek werd vroegtijdig stopgezet.
Ik kan me nog goed de verbijstering en afschuw herinneren. Van afgestanen, geadopteerden en afstandsmoeders en afstandsvaders. Sommigen durfden eindelijk, soms voor het eerst, iets te vertellen over wat hun was overkomen. In het belang van het onderzoek hadden ze in een diepgaand interviews hun levensverhaal gedeeld met de onderzoekers. Hun informatie werd daarna zonder hun toestemming gedeeld met anderen. ook bleken veel opgevraagde gespreksverslagen op veel punten niet te kloppen met de informatie die ze met de onderzoekers hadden gedeeld.
Helaas bleken de fouten bij het ‘Aanmeldpunt’ zo groot, dat in de zomer van 2020 werd besloten het onderzoek te stoppen. Er werden zelfs Kamervragen over gesteld.
En nu?
Staatssecretaris van Bruggen zegde op 2 juli 2026 toe dat de excuses het begin zijn van meer maatregelen die voor erkenning en herstel zorgen, zoals bijvoorbeeld het inzage geven in dossiers. Binnen een week na het maken van de excuses zal ze hierover een brief sturen aan de Tweede Kamer.
De rol van de kerk
‘Binnen de kerken waren ongehuwde zwangerschappen bijna altijd onbespreekbaar’, zei de Staatssecretaris tijdens haar speech.
Veel betrokken vinden het belangrijk dat ook Nederlandse kerken excuses zullen aanbieden voor hun rol bij deze praktijken, net zoals in andere landen al is gebeurd.
De tekst van de excuses lees je hier:
https://www.rijksoverheid.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2026/07/02/speech-staatssecretaris-claudia-van-bruggen-bij-excuses-afstand-en-adoptie/cb-20260701-afstandmoedersexcuus-fvtp.pdf?fbclid=IwZnRzaASzoU9wZG9mA2ZkaWQWUJw3HBKH9NFSGIKqpLHCI-kap692f2V4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR6td1gv9rhlTwWVsVp9-Sot6-hY8PA9ZpAbNKxDo1njegATrKzlZ02rrDVRSA_aem_UtfL301wwHtWTpiCkCVNuQ
Wil je de toespraak met de excuses zelf bekijken?
Bronnen: 
https://www.verwey-jonker.nl/publicatie/working-papers-afstand-en-adoptie/
Zie ook: Instagram: Onwettig_familieverhalen
Foto: gemaakt door een geadopteerde. Het is een bankje in Breda, in het parkje op de plek waar
vroeger doorgangshuis Moederheil stond. Een gedicht van M. Vasalis over verdriet en elkaar missen.
Ter herinnering aan moeders, vaders en kinderen die hier in Moederheil van elkaar gescheiden zijn.